PROGRAM GELİŞTİRME 7. ÜNİTE - SINAMA DURUMLARI (ÖLÇME - DEĞERLENDİRME)
  • UĞUR ÇAĞAL
  • Program Geliştirme
  • 06.03.2016
  • Okunma Sayısı : 4242

SINAMA DURUMLARI (ÖLÇME - DEĞERLENDİRME)

Eğitim programının dördüncü ve son öğesidir. Programda “Ne kadar?” ve ”Ne düzeyde” sorularına cevap verir. Bu süreç, değerlendirme ve durum belirleme olarak da adlandırılabilir. Sınama durumları, programların uygulanması sonucunda öğrencilerin öngörülen hedef davranışları (kazanımlar) ne düzeyde kazandıkları hakkında yargıya varma sürecidir.

Öğrenme-öğretme sürecinde değerlendirme, hedef davranışları kazanmadaki eksiklik, yanlışlık ve güçlükleri belirlemek için gerekli olan verileri (bilgileri) elde etmek amacıyla düzenlenen çevredir. Bu çevre, bir bakıma ölçülmek istenen davranışın öğrenci tarafından gösterilmesine imkan veren bir uyarıcılar örüntüsüdür.

Ölçme ve değerlendirme etkinliklerini kapsayan bu öğe, bir anlamda kalite kontrol sürecidir. Sınama durumu ile elde edilen sonuçlar öğrenci, öğretim, program ve öğretmen hakkında önemli bilgiler verir. Bu bilgiler aşağıdaki gibi sıralanabilir:

1-Öğrenci hakkında bilgiler: Hedefler doğrultusunda öğrencinin eriştiği öğrenme düzeyi, öğrenme eksiklikleri ve yanlışlıkları ve bunlara yol açması mümkün olan güçlük kaynakları belirlenir.

2-Öğretim hakkında bilgiler: Öğretim programının sağlamlılık ve işe yararlığı, öğretim hizmetinin etkililik derecesi hakkında bilgiler verir.

3-Öğretmen hakkında bilgiler: Yapılan çevre ayarlamasının etkililiği, öğretmenin öğretme görevlerindeki gelişimi hakkında bilgiler verir.

Öğretme-öğrenme sürecinde değerlendirme çeşitli amaçlarla yapılabilir


AMACA GÖRE DEĞERLENDİRME TÜRLERİ

1-Tanılayıcı (Diagnostic) Değerlendirme

Tanıma-yerleştirmeye dönük değerlendirmedir[51]. Programa giriş aşamasında (öğretim sürecinin başında) uygulanır. Temel amacı, öğrencilerin bilişsel davranış, duyuşsal özellik ve devinişsel becerilerini tanımak ve öğrenme-öğretme süreçlerini buna göre düzenlemektir. Bir anlamda “Derse nereden başlanacak?” sorusuna, öğrencilerin mevcut yeterliklerine göre cevap arar. Öğrencilerin ön şart niteliğindeki mevcut davranışlarını (hazırbulunuşluk düzeyi) tespit etmeye yöneliktir. Örnek: Muafiyet sınavları, Kur belirleme sınavları ve seviye tespit sınavları[42, 51, 55]. 


2-Biçimlendirici (Formative) Değerlendirme

Biçimlendirmeye, yetiştirmeye yönelik olup, öğretim sürecinin değerlendirilmesidir. Öğrencilerin süreç içerisindeki öğrenme güçlükleri ve eksikliklerini belirlemek ve gerekli düzeltmeleri yapmak amacına yöneliktir. Programa dönüt ve kontrol sağlayarak iyileştirici önlemlerin alınmasına yardımcı olur. “Nasıl yapıyoruz?” sorusuna cevap arar.

Formatif değerlendirmede, öğretim sürecinde izlenen yola, işlemlerin sırayla ve doğru yapılmasına ve sürenin nasıl kullanıldığına bakılır. Böylece, öğrenme-öğretme süreci devam ederken hata veya yetersizliklerin saptanıp, iş işten geçmeden önemler alınmasını sağlar. Ortaya çıkarılan yanlışlık, hata veya eksiklikler, öğrencilere bildirilmeli ve davranışın doğrusu gösterilmelidir.

Formatif değerlendirmenin veri kaynakları şunlardır: test sonuçları, öğrenci görüşler, öğrenci gözlemleri, konu alanı uzmanlarının incelemeleri ve meslektaşların görüşleri. Bu veriler, hedefler, konu, yöntem, materyal ve fiziksel ortamın uygunluğu hakkında bilgi sağlar. Bu bilgiler, programın ilgili boyutlarının geliştirilmesinde yol göstericidir. Formatif değerlendirme ile belirlenen öğrenme eksiklikleri çeşitli yollarla giderilmeye çalışılır. Eğer öğrencilerin çoğunluğunda benzer eksiklikler gözlenmişse, öğretmen; sınıfta ek bir tamamlama öğretimi ile bu davranışları kazandırmaya çalışır. Gözlenen eksiklik bir ya da birkaç öğrenci ile ilgili ise, öğrenciler küçük gruplar halinde çalışmaya yönlendirilebilir (önerilen bazı ek materyalleri okumak gibi). Daha sonra eksikliklerin giderilip giderilmediği, tekrar yoklanmalıdır. Örnek: İzleme testleri, Ünite testleri, Tarama testleri[50, 51, 55, 33].


3-Düzey Belirleyici (Summative) Değerlendirme

Sonuç ya da ürünün değerlendirilmesidir. Değer biçmeye yöneliktir. Dönem ya da öğretim yılı sonunda öğrencilerin kazanmış oldukları özellik ve becerilerin düzeyini belirlemeye yarayan değerlendirmedir. “Program hedefe ulaştı mı?” ve Nasıl yaptık?” sorularına cevap arar. Öğretim süreci sonunda elde edilen ürünün standartlara uygun olup-olmadığı ölçülür. Durum muhasebesine dönük bir değerlendirmedir. Bu değerlendirme, dersin etkililiği, programın maliyeti ve programa yönelik tepkiler konusunda bilgi verir. Genellikle öğretim sürecinin sonunda yapılır.

Summatif değerlendirme ile öğrenci, öğretmen ve programa ilişkin yargılarda bulunulur. Bunlardan öğrenciye yönelik olanları şunlardır: Öğrencilere not verme, öğrencinin gelecek kurstaki başarısını tahmin etme ve bir sonraki kursta öğretimin başlangıç noktasını belirleme. Sonuç değerlendirme öğretmene ise, kendisinin veya öğretimin etkililiğine ilişkin geri bildirim verir. Sonuç değerlendirmeye örnek; final sınavları, bitirme sınavları ve olgunluk sınavları verilebilir[50, 65, 51, 33].

Çok katlı bir bina inşasında, binanın tümünü bitirdikten sonra sağlamlığını kontrol etmek summatif; her bir katın bitiminde sağlamlık kontrolünün yapılması ise formatif değerlendirme olarak düşünülebilir[65].


Sınama Durumu Düzenleme İlkeleri[18, 55]

§  Sınama durumu düzenlemede birinci adım, ölçme-değerlendirmenin hangi amaçla yapılacağına karar vermektir.

§  Geçerli bir ölçme için sınama durumları açık-seçik ve anlaşılır olmalıdır.

§  Gerekli niteliklere sahip (kapsam geçerliği) bir ölçme aracı hazırlamak üzere, belirtke tablosu düzenlenmelidir.

§  Sınama durumları, ilgili oldukları kazanım ve konu alanı özelliklerine uygun yazılmalıdır.

§  Sınama durumunda yer alan her bir madde, yalnızca bir davranışı ölçmeli (birden fazla davranış bir madde ile ölçülmemeli).

§  Sınama durumlarında kullanılan olumsuz söz öbekleri ile “en doğru”, ve “en az” gibi ifadeler koyu/İtalik/altı çizili olarak yazılmalıdır.

§  Sınama durumlarında yer alan her madde, birbirinden bağımsız cevaplanabilmeli; sorular birbirine ipucu vermemelidir.

§  Sınama durumları düzenlemede süre; öğrenci özellikleri, soru sayısı ve güçlük düzeyi vb. etkenler göz önüne alınarak belirlenmelidir.

§  Sorular, kolaydan zora doğru sıralanmalıdır.

§  Sınav ortamı her öğrenciye eşit olacak şekilde ve davranışın gerektirdiği koşullara göre düzenlenmelidir. 


Sınama Durumlarıyla İlgili Temel Kavramlar

Ölçme:Bir büyüklük veya özelliğin uygun araçlarla gözlenip; sonuçlarının sayı ya da sembollerle gösterilmesi işlemidir. Diğer bir tanımla ölçme; olayların, öznelerin ve nesnelerin, önceden belirlenmiş kurallara göre simgelerle özetlenmesidir[69, 32].

Değerlendirme (Evaluation):Ölçme sonuçlarını bir ölçüte vurarak bir değer yargısın ulaşma işlemidir[32]. Programın uygulamadaki etkililiğinin bir ölçüsüdür.

Durum Belirleme (Assessment):Türk eğitim sisteminde yeni yeni kullanılmaya başlanan durum belirleme; “ölçme sonuçlarının bireylerin performansları hakkında bilgi verecek biçimde kullanılması ve yargı içermekten daha çok bireylerin öğrenmeleri hakkında var olan durumu göstermesi” şeklinde tanımlanmaktadır. Diğer bir tanımla durum belirleme, “öğrenci davranışları hakkında öğretmenin karar verebilmesi için, bilgilerin toplanması, yorumlanması ve bu bilgileri birbiriyle ilişkilendirerek öğrenci hakkında genel bir sonuca ulaşılması” şeklinde tanımlamaktadır[32]

Değerlendirme, gözlem (ölçme) sonuçlarına dayanarak daha çok bir yargılama ve karar verme sürecidir; durum belirleme ise, sonuçlarla ilgili var olan durumu betimleme ve yargılamaktan çok yönlendirme amacı gütmektedir[32].

Ölçüt:Değerlendirmede sürecinde ölçme sonuçlarını karşılaştırmak için önceden belirlenmiş veya gruba göre belirlenen bir kriterdir. Değerlendirmede kullanılacak ölçüt, değerlendirmenin amacına göre değişir: Amaç öğrenciye not vermek için değerlendirme ise, öğrencilerin ortalama başarısı veya resmi olarak belirlenen standart ölçüt alınabilir. Amaç programın etkili olup olmadığı hakkında bir yargıda bulunmak ise, kullanılacak ölçüt program hedefleridir (hedeflere ulaşma oranı) [50].

Geleneksel yaklaşımda sınama durumları, öğrenciyi seçme-eleme ve sıralama amacıyla yapılırken; çağdaş anlayışta, öğrenme süreçlerini desteklemek ve öğrenciye durumu hakkında bilgi vermek amacıyla yapılmaktadır. Vurgu, sonuçtan ziyade, öğrenme sürecindeki performans üzerinedir.


Ders Notu İle İlgili Videolar
  • Ders videosu bulunmamaktadır.
İlgili Ders : Program Geliştirme
Dersler